HISTORIA OSTRÓW
lata 1590 - 1939

    Pierwszy znany zapis o osadzie Niemce, dzisiejszych Ostrowach Górniczych pochodzi z 1590 roku i znajduje się w archiwum miasta Mysłowice. Prawdopodobnie jednak już w czasach piastowskich w nadprzemszańskiej puszczy istniał przysiółek zamieszkany przez ludność pochodzenia niemieckiego, od której nazwę wzięła późniejsza osada. Niemce leżały za wschodnią granicą Porąbki i wraz z nią należały do klucza sławkowskiego, będącego w posiadaniu biskupów krakowskich.
    W 1790 roku, po konfiskacie dóbr biskupich tereny te przeszły na własność skarbu państwa.
    Od 1795 wchodziły w skład pruskiego Nowego Śląska ( powiat siewierski), a po utworzeniu Księstwa Warszawskiego w 1807 stały się własnością marszałka Jana Lannesa księcia Montebello. W 1812 rząd Księstwa skonfiskował je na rzecz skarbu państwa. Po kongresie wiedeńskim wieś znalazła się w granicach Królestwa Polskiego, w gminie olkusko-siewierskiej, a od 1874 roku należała do uprzemysłowionej gminy Górniczej.
   Właściwy rozwój osady wiąże się z przypadkowym odkryciem na jej terenach węgla kamiennego. Odkryto go już około 1790 roku, jednak nie rozpoczęto jeszcze racjonalnego wydobycia. Po roku 1795, kiedy tereny te przeszły pod ponowne panowanie pruskie rozpoczęto poszukiwanie węgla z polecenia ministra królewskiego Heidnitza i dyrektora pruskiego górnictwa hrabiego Redena. Pierwszą odkrywkową kopalnię założył w 1814 roku Feliks Walezjusz Łubieński, minister sprawiedliwości i spraw zagranicznych w Księstwie Warszawskim. Od jego imienia została nazwana "Feliksem". Z tego okresu znane są nazwiska sołtysów wsi: Chwat i Galot. W 1823 przekształcono ją w głębinową, jednak rok później zlikwidowano ją z powodu wybuchu pożaru. W innym miejscu wsi powstała nowa kopalnia, która także nazywała się "Feliks". Eksploatacja węgla trwała do 1841 roku, kiedy to po ziemią wybuchł pożar, bardzo trudny do opanowania.  W akcji ratowniczej poniosło śmierć trzech górników. Ostatecznie kopalnię unieruchomiono w 1843r.
   W 1822 roku w Niemcach powstała huta cynku "Joanna", założona przez Konstantego Wolickiego i Piotra Steinkellera, a przejęta przez rząd rosyjski dwa lata później. Huta była czynna do 1846 roku. Do jej upadku przyczynił się kryzys, huragan i pożary.
   W sąsiedztwie huty cynku i kopalni "Feliks" w latach dwudziestych XIX wieku zaczęto budować domy dla robotników. Powstała pierwsza w Niemcach kolonia robotnicza, która nie dotrwała jednak do naszych czasów.
    W 1857 rząd wydzierżawił kopalnię na potrzeby Drogi Żelaznej Warszawsko - Wiedeńskiej. Wznowiono wydobycie, lecz cztery lata później, po pożarze, zatopiono zakład.
    Od 1874 roku w Niemcach prowadziło działalność Warszawskie Towarzystwo Kopalń Węgla i Zakładów Hutniczych - spółka aukcyjna reprezentująca kapitał krajowy, której głównymi udziałowcami byli profesor Jakub Natanson i przemysłowiec baron Leopold Kronenberg. Decyzją dyrektora naczelnego Juliana Teofila Strasburgera biura Zarządu Spółki ulokowano w Niemcach. Powstaly także nowe kopalnie "Lilit" w koloni Ostrowy i "Teodor" w przysiółku Grabocin.
    Towarzystwo wydzierżawiło nieczynną kopalnię "Feliks" z sąsiednimi polami górniczymi i uruchomiło ją w 1876 jako "Feliks I", która pracowała do 1886 roku, kiedy została zatopiona. Kolejna "Feliks II" była czynna w latach 1886 - 1910 oraz w latach 20-tych XXw.
    Na rozwój osady znaczący wpływ miała również kopalnia "Kazimierz", uruchomiona w sąsiedniej osadzie Porąbce w 1884 roku oraz "Juliusz" wybudowana w latach 1902 - 1914.
   Aby zaspokoić potrzeby mieszkaniowe robotników Towarzystwo podjęło na szeroka skalę działalność inwestycyjną. W końcu XIXw wybudowano tzw. kolonię mieszkaniową Ostrowy ( obecnie potocznie używana jest nazwa " kamienice"). Wzdłuż dzisiejszej ulicy Gałczyńskiego stanęło kilkanaście domów robotniczych i urzędniczych. Były to budynki dwukondygnacyjne o czteroosiowych, jednoklatkowych fasadach oraz typowe koszarowe obiekty trzykondygnacyjne o dziewięcioosiowej i trzyklatkowej fasadzie, przykryte dwuspadowymi dachami.
   W 1892 roku wybudowano szpital na 25 łóżek. Budynek na planie podkowy, w znacznej części parterowy, tylko od strony północnej piętrowy, ogrodzony i otoczony parkiem. Na parterze znajdowały się sale chorych, gabinet lekarski, gabinety zabiegowe, sanitariaty. Na piętrze dwa mieszkania dwuizbowe, przedpokój i ubikacja. W obszernym podziemiu mieściła się kuchnia, magazyn żywności, pralnia, magiel, mieszkanie dla służby. W ogrodzie przyszpitalnym postawiono pawilon chorób zakaźnych i kostnicę. Obecnie znalazły tu siedzibę przedszkole i biblioteka.

    

    Pierwszym lekarzem był dr Górecki z Granicy. Od ok. 1905 r. pracowało tutaj dwóch lekarzy i dwóch felczerów. Do ich obowiązku należała także obsługa ambulatorium, które wybudowano w 1904 roku, w sąsiedztwie szpitala. Na parterze znajdowała się poczekalnia, pokoje przyjęć oraz ambulatorium.
    

Z 1900 roku pochodzi willa dyrektora Warszawskiego Towarzystwa, usytuowana przy dzisiejszej ul. Gałczyńskiego.
    Największym i najciekawszym budynkiem zespołu patronackiego jest gospoda, zwana również klubem lub domem ludowym, wybudowana w 1903 roku wg projektu F. Lillpopa i K. Jankowskiego. Mieściły się w niej m.in. sale restauracyjne, z których większa przeznaczona była na koncerty i odczyty, balowa, bilardowa, czytelnia. W przyszłości miała powstać również duża sala teatralna, co jednak nie zostało zrealizowane. Budynek otaczał prawie 2 hektarowy park, w którym było duże oczko wodne, zwane sadzawką i stała " zakopiańska" altana. W okresie letnim odbywały się tutaj festyny, pikniki, zawody sportowe, koncertowała orkiestra dęta.

     

    W 1900 r. Towarzystwo wybudowało szkołę wg projektu Kazimierza Loewe. Były to dwa pawilony utrzymane w konwencji historyzmu, w pierwszym były klasy szkolne, w drugim mieszkania dla nauczycieli i sale pomocnicze. Szkoła przyjęła nazwę Gminej Oddziałowej Szkoły Ludowej Warszawskiego Towarzystwa Kopalń Węgla i Zakładów Hutniczych w Niemcach. Organizacyjnie z tą placówką były związane szkoły dwuklasowe: "Pod lasem" i "U Galota".

    

Towarzystwo założyło także Szkołę Gospodarstwa Domowego dla dziewcząt, ponadto ochronkę dla dzieci, dom kąpielowy dla robotników, straż pożarną, sklep spożywczy. W trosce o załogi kopalń utworzono kasy wsparć dla robotników i urzędników.e Szkołę Gospodarstwa Domowego dla dziewcząt, ponadto ochronkę dla dzieci, dom kąpielowy dla robotników, straż pożarną, sklep spożywczy. W trosce o załogi kopalń utworzono kasy wsparć dla robotników i urzędników.
    W 1906 roku w Niemcach powstało Stowarzyszenie Spółdzielcze Spożywców "Robotnik" ( od 1909r. miało siedzibę na Porąbce), po kilku latach przemianowane na Spółdzielnię Spożywców "Robotnik".
   W 1921 Warszawskie Towarzystwo ponownie uruchomiło kopalnię "Feliks II". Przez dwa lata ( 1923-1924) pracowała kopalnia Feliks.
   

   W 1933 r. wydobycie rozpoczęła kopalnia "Dorota".

                                                     

   1 czerwca 1939 r. uruchomiono linię autobusową, która połączyła Niemce z Sosnowcem, Porąbką, Maczkami, Kazimierzem.

Bibliografia:
1.Małgorzata Śmiałek - "Dzielnice Sosnowca. Porąbka, Ostrowy Górnicze, Maczki" Sosnowiec 2009
2. Marjan Kantor-Mirski - "Z przeszłości Zagłębia Dąbrowskiego i okolicy" Sosnowiec 1931